Xây dựng chiến lược đưa cá rô phi thành ngành hàng xuất khẩu tỷ đô

Đây là yêu cầu của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng tại cuộc họp đánh giá tình hình và triển khai các giải pháp kỹ thuật, kịch bản ứng phó trước những diễn biến chính sách mới từ thị trường Brazil đối với mặt hàng cá rô phi xuất khẩu của Việt Nam diễn ra ngày 2/7.

Xuất khẩu cá rô phi sang Brazil tăng mạnh nhưng chịu sức ép kỹ thuật

Báo cáo tại cuộc họp, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, ngành cá rô phi Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2015 - 2025. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 420.000 tấn, tăng bình quân 8,4%/năm. Hiện cả nước có khoảng 420.000 ha nuôi chuyên canh, 300.000 ha nuôi kết hợp và khoảng 3 triệu m³ lồng nuôi thương phẩm. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng nhanh, từ 17 triệu USD năm 2023 lên 41 triệu USD năm 2024 và đạt gần 100 triệu USD vào năm 2025.

Brazil nổi lên là thị trường quan trọng khi chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026 đã nhập khẩu cá rô phi Việt Nam trị giá 26 triệu USD, chiếm khoảng 54% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này. Tuy nhiên, thời gian gần đây, nước này liên tục áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt liên quan đến virus TiLV.

Cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil yêu cầu các lô hàng nhập khẩu phải có chứng nhận không nhiễm virus TiLV. Bên cạnh đó, một dự luật cấm nhập khẩu cá rô phi đã được Hạ viện Brazil thông qua ở bước đầu, trong khi một số bang cũng ban hành các biện pháp hạn chế lưu thông và phân phối sản phẩm từ Việt Nam.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, tại phiên họp kỹ thuật của Ủy ban SPS thuộc WTO, phía Brazil khẳng định dự luật nêu trên chưa có hiệu lực pháp lý. Chính phủ liên bang Brazil cũng cho biết các bang không có thẩm quyền điều chỉnh hoạt động thương mại quốc tế và hiện thị trường nước này vẫn mở cửa bình thường đối với cá rô phi Việt Nam.

Hai bên thống nhất sẽ tiếp tục tổ chức các cuộc họp kỹ thuật để rà soát báo cáo đánh giá rủi ro dịch bệnh theo quy định của WTO. Brazil hiện cũng đang chờ Việt Nam hoàn thiện phản hồi đối với mẫu chứng thư kiểm dịch.

Theo các doanh nghiệp, các rào cản kỹ thuật đã khiến nhiều lô hàng phải kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí lưu bãi từ vài trăm triệu đến hơn 1 tỷ đồng mỗi lô. Việc thay đổi cảng cập hàng cũng khiến chi phí logistics tăng khoảng 30%. Tuy nhiên, nhu cầu thị trường Brazil vẫn ở mức cao nên giá xuất khẩu có xu hướng tăng. Doanh nghiệp đang tiếp tục tối ưu chuỗi sản xuất, đồng thời nghiên cứu đầu tư kho lạnh và phát triển chương trình con giống tại Brazil nhằm mở rộng hợp tác lâu dài.

Hướng tới mục tiêu xuất khẩu tỷ đô vào năm 2030

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng yêu cầu các đơn vị tập trung triển khai đồng bộ bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Chăn nuôi và Thú y khẩn trương hoàn thiện hồ sơ kiểm soát dịch bệnh quốc gia đối với cá rô phi, đặc biệt là virus TiLV. Đồng thời, xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch về vùng nuôi và con giống để làm cơ sở phục vụ đàm phán quốc tế.

Thứ trưởng cũng yêu cầu tăng cường đối thoại với phía Brazil. Vụ Hợp tác quốc tế cần phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao sớm gửi công hàm chính thức, đồng thời chuẩn bị đầy đủ cơ sở khoa học và số liệu phục vụ các cuộc làm việc trực tiếp với cơ quan chức năng Brazil.

Bên cạnh đó, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cần phối hợp với Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) hướng dẫn doanh nghiệp rà soát quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường.

Cục Thủy sản và Kiểm ngư được giao xây dựng Đề án phát triển ngành hàng cá rô phi theo hướng bài bản, dài hạn; sớm hoàn thiện các quy chuẩn đối với từng hình thức nuôi, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, hướng tới mục tiêu đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ đô vào năm 2030.

Trong bối cảnh các thị trường liên tục gia tăng hàng rào kỹ thuật, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định giúp ngành cá rô phi vượt qua thách thức, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững.

Theo báo cáo của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt 62 triệu USD, tăng trưởng 101% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của ngành hàng này trên thị trường quốc tế. Brazil tiếp tục là thị trường nhập khẩu cá rô phi lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 34 triệu USD, chiếm hơn một nửa tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam.