Địa phương tăng tốc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Từ tuyên truyền đến hỗ trợ trực tiếp

Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và các phương thức giao dịch mới, yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương ngày càng trở nên thiết thực. Nếu trước đây, người dân chủ yếu mua bán trực tiếp và có thể dễ dàng tìm đến cửa hàng khi phát sinh vấn đề, thì nay một giao dịch có thể diễn ra hoàn toàn trên môi trường số, với người mua, người bán, đơn vị vận chuyển và nền tảng cùng tham gia.

Sự thay đổi đó khiến công tác bảo vệ người tiêu dùng không thể chỉ dừng ở xử lý khiếu nại sau khi xảy ra tranh chấp. Nhiều địa phương đang chuyển hướng sang tuyên truyền để người dân biết cách phòng ngừa, xây dựng các kênh tiếp nhận phản ánh thuận tiện hơn, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát những lĩnh vực có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người mua.

Đây cũng là hướng triển khai được nhiều địa phương trên cả nước chú trọng, qua đó từng bước đưa công tác bảo vệ người tiêu dùng đến gần hơn với đời sống.

Theo quy định hiện hành, chính quyền địa phương được giao thêm nhiều nhiệm vụ trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Cùng với việc phổ biến pháp luật, các địa phương phải xây dựng đầu mối tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ người dân khi quyền lợi bị xâm phạm và phối hợp với cơ quan chức năng, doanh nghiệp để xử lý vụ việc.

Yêu cầu này càng rõ khi số lượng giao dịch trực tuyến tăng nhanh. Một người mua hàng trên sàn thương mại điện tử có thể gặp vấn đề về chất lượng sản phẩm, giao hàng, đổi trả hoặc hoàn tiền, nhưng không phải lúc nào cũng biết phải phản ánh với ai và bắt đầu từ đâu. Vì vậy, việc có một đầu mối hỗ trợ rõ ràng ngay tại địa phương sẽ giúp người tiêu dùng giảm đáng kể thời gian và chi phí khi tìm kiếm sự bảo vệ.

Đơn cử như tỉnh Hà Tĩnh đang lựa chọn cách tiếp cận dài hạn thông qua Kế hoạch triển khai Đề án phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch của tỉnh không chỉ đặt mục tiêu nâng cao nhận thức, kiến thức pháp luật và kỹ năng tiêu dùng an toàn cho người dân mà còn yêu cầu tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, địa phương xác định công tác bảo vệ người tiêu dùng cần thích ứng với những thay đổi về công nghệ và phương thức tiêu dùng. Việc ứng dụng khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số được định hướng phục vụ cả quản lý nhà nước lẫn hỗ trợ người tiêu dùng.

Cách làm này được cụ thể hóa bằng những mục tiêu khá rõ. Đến năm 2030, Hà Tĩnh phấn đấu toàn bộ cán bộ thực hiện công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực; các hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung được kiểm tra, rà soát định kỳ. Các kênh tư vấn, hỗ trợ và giải quyết khiếu nại được duy trì, với tỷ lệ giải quyết thành công phấn đấu đạt tối thiểu 80%.

Không dừng ở việc xử lý vụ việc, tỉnh còn đặt mục tiêu khoảng 90% người tiêu dùng được tuyên truyền, phổ biến kiến thức về tiêu dùng bền vững, thương mại điện tử, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phòng, chống gian lận thương mại. Các nhóm như học sinh, sinh viên, người dân khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa cũng được chú trọng trong hoạt động tuyên truyền.

An toàn thông tin là điểm nhấn

Nếu Hà Tĩnh chú trọng xây dựng hệ thống bảo vệ người tiêu dùng theo hướng dài hạn, tỉnh Hưng Yên đang tạo dấu ấn thông qua các hoạt động tuyên truyền, vận động sự tham gia của nhiều chủ thể và nâng cao nhận thức của người dân.

Ngày 13/2/2026, UBND tỉnh Hưng Yên ban hành Kế hoạch số 60/KH-UBND về tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2026 trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch khẳng định bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của tổ chức xã hội, doanh nghiệp và chính người tiêu dùng.

Đáng chú ý, Hưng Yên lựa chọn chủ đề “An toàn thông tin - Gắn kết niềm tin - Tiêu dùng bền vững” cho các hoạt động hưởng ứng năm 2026. Đây là thông điệp có sự gắn kết khá rõ với những thay đổi trong đời sống tiêu dùng hiện nay, khi thông tin cá nhân, dữ liệu giao dịch và thói quen mua sắm trực tuyến ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng đối với cả người mua và doanh nghiệp.

Một người tiêu dùng có thể đặt hàng, thanh toán, nhận hóa đơn, trao đổi với người bán và thực hiện bảo hành hoàn toàn qua môi trường số. Cùng với sự thuận tiện đó là nguy cơ bị khai thác thông tin, nhận quảng cáo không chính xác, gặp tài khoản bán hàng giả mạo hoặc khó xác định trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp. Vì vậy, nâng cao nhận thức về an toàn thông tin cũng chính là tăng thêm một lớp bảo vệ cho người tiêu dùng.

Theo kế hoạch, các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam tại Hưng Yên được triển khai trong cả năm 2026, tập trung vào tháng 3 - tháng cao điểm - và tiếp tục duy trì các hoạt động sau đó. Tỉnh yêu cầu chương trình được tổ chức thiết thực, hiệu quả, sáng tạo, tiết kiệm, đồng thời lồng ghép với các nhiệm vụ tăng cường sự lãnh đạo và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Việc kéo dài hoạt động trong cả năm thay vì chỉ tập trung vào một tháng giúp công tác tuyên truyền có điều kiện tiếp cận thường xuyên hơn với người dân và doanh nghiệp. Quan trọng hơn, thông điệp về quyền của người tiêu dùng được đưa vào các hoạt động cụ thể, thay vì chỉ xuất hiện trong những đợt cao điểm.

Số liệu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho thấy, thương mại điện tử đang là một trong những lĩnh vực phát sinh nhiều phản ánh. Năm 2025, các vụ việc liên quan thương mại điện tử chiếm 21,3% tổng số vụ việc được tiếp nhận. Trong đó, nhiều phản ánh tập trung vào việc không thương lượng với người tiêu dùng, hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm chất lượng, không đền bù, đổi trả hoặc hoàn tiền.

Những vấn đề này cho thấy quyền lợi người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng ở nhiều khâu, từ lúc tìm hiểu sản phẩm, đặt hàng, thanh toán cho tới giao nhận và hậu mãi. Khi xảy ra tranh chấp, việc người mua có lưu giữ được đơn hàng, hóa đơn, thông tin thanh toán, nội dung quảng cáo, hình ảnh sản phẩm hay tin nhắn trao đổi với người bán hay không có thể quyết định đáng kể khả năng bảo vệ quyền lợi của mình.

Bởi vậy, bên cạnh việc yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng trách nhiệm, việc hướng dẫn người dân nhận diện rủi ro và lưu giữ chứng cứ cũng cần được coi là một nội dung quan trọng của công tác tuyên truyền.

Có thể thấy, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang dần được triển khai theo hướng chủ động và toàn diện hơn. Địa phương vừa tuyên truyền để người dân hiểu quyền của mình, vừa xây dựng kênh hỗ trợ khi quyền lợi bị ảnh hưởng; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và cảnh báo đối với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Khi các cơ chế này được vận hành đồng bộ, người tiêu dùng sẽ không còn ở thế bị động chờ đến khi xảy ra thiệt hại mới tìm cách giải quyết. Doanh nghiệp cũng có thêm động lực nâng cao trách nhiệm, minh bạch thông tin và cải thiện chất lượng dịch vụ.