Giải quyết bài toán vận tải, kho lạnh
Tỉnh Sơn La sở hữu hơn 85.000 ha cây ăn quả và sơn tra, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về diện tích cây ăn quả; sản lượng quả dự kiến năm 2026 khoảng 590.000 tấn. Những năm qua, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã tạo ra các vùng chuyên canh quy mô lớn với nhiều sản phẩm nổi tiếng như mận hậu Mộc Châu, xoài Yên Châu, nhãn Sông Mã, chanh leo và cà phê Arabica...
Tính đến nay, toàn tỉnh duy trì 262 chuỗi cung ứng nông thủy sản an toàn, đóng góp quan trọng vào giá trị sản xuất nông nghiệp của địa phương. Tuy nhiên, giá trị kinh tế thực tế thu về chưa tương xứng với quy mô sản xuất do áp lực từ khâu hậu cần và chi phí vận chuyển.
Xuất phát từ đặc thù địa hình miền núi phức tạp cùng hạ tầng giao thông kết nối liên vùng chưa hoàn thiện, cước phí vận chuyển nông sản từ Sơn La về các cảng biển lớn như Hải Phòng, Quảng Ninh hoặc di chuyển lên các cửa khẩu biên giới phía Bắc hiện cao hơn đáng kể so với các tỉnh vùng đồng bằng. Chi phí vận tải cao trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu và giảm thu nhập thực tế các hộ nông dân.
Sơ chế và bảo quản nông sản ngay tại vùng trồng giúp giảm tỷ lệ hao hụt và tối ưu hóa chi phí.
Bên cạnh chi phí vận tải, hệ thống kho lạnh, trung tâm phân loại, sơ chế và bảo quản tại chỗ của tỉnh vẫn trong tình trạng thiếu hụt. Việc chưa đồng bộ chuỗi cung ứng lạnh tiêu chuẩn khiến tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch vào các thời điểm thu hoạch cao điểm ở mức cao. Hàng hóa chưa qua xử lý bảo quản đạt chuẩn khi vận chuyển đường dài dễ hư hỏng, sụt giảm chất lượng, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Sơn La cả trên thị trường nội địa lẫn xuất khẩu.
Tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng liên kết
Nhận diện rõ những hạn chế nội tại, tỉnh Sơn La đang triển khai chuỗi giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và các hợp tác xã. Theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 1676/QĐ-TTg ngày 25/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ), tỉnh quy hoạch hai trung tâm logistics tại khu vực Mộc Châu và khu vực Mai Sơn.
Hiện, Sơn La đang kêu gọi, khuyến khích các doanh nghiệp logistics và nguồn vốn xã hội hóa nghiên cứu đầu tư các cụm kho lạnh, trung tâm sơ chế và đóng gói tập trung tại các vùng nguyên liệu trọng điểm như khu vực Mai Sơn, Mộc Châu và Sông Mã. Việc đưa khâu phân loại và bảo quản về ngay tại vùng trồng giúp giảm tỷ lệ hao hụt và tối ưu hóa chi phí vận chuyển hàng thô.
Chế biến nông sản tại chỗ.
Nhằm hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, thực hiện nhiệm vụ kết nối sản xuất với thị trường, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Sơn La thời gian qua đã xây dựng và chủ trì các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương, đưa nông sản địa phương tiếp cận trực tiếp thị trường Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng và các địa phương biên giới.
Thông qua các chuỗi sự kiện như Tuần lễ nông sản Sơn La tại Hà Nội hay các Hội nghị kết nối giao thương nông sản an toàn tại Quảng Ninh và Hải Phòng, nhiều sản phẩm nông sản an toàn của tỉnh đã có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường trọng điểm. Việc kết nối này góp phần thúc đẩy các hợp tác xã, doanh nghiệp của tỉnh mở rộng kênh tiêu thụ, tiếp cận các hệ thống phân phối lớn.
Bên cạnh đó, Trung tâm cũng tích cực hỗ trợ các hợp tác xã chuẩn hóa quy cách đóng gói, thiết kế nhãn mác và sử dụng mã số vùng trồng, mã số mã vạch, truy xuất nguồn gốc theo yêu cầu của thị trường. Việc chuẩn hóa ngay từ khâu thu hái giúp hàng hóa đủ điều kiện tiếp cận hệ thống siêu thị, các kênh phân phối hiện đại và xuất khẩu chính ngạch thuận lợi hơn.
Song song đó, địa phương cũng đang tích cực phối hợp với các Bộ ngành Trung ương để đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối liên vùng. Trọng tâm là dự án đường cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu (đoạn qua địa bàn tỉnh đang được triển khai thi công) và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên. Việc định hướng đồng bộ giữa phát triển vùng nguyên liệu, kết nối giao thương và hạ tầng giao thông hiện đại sẽ mở ra không gian phát triển mới. Khi hoàn thành, các tuyến cao tốc không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển nông sản về các trung tâm tiêu thụ như Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng mà còn thúc đẩy giao thương qua các cửa khẩu Lóng Sập, Chiềng Khương (tỉnh Sơn La) và Tây Trang (tỉnh Điện Biên), tạo động lực bứt phá kinh tế - xã hội cho toàn vùng Tây Bắc.
Để hệ thống logistics nông sản vận hành đồng bộ trong giai đoạn tới, tỉnh Sơn La xác định tiếp tục rà soát, đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ theo quy định của pháp luật về đầu tư, đất đai, tín dụng, gắn với triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 30/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về thu hút đầu tư, để thu hút các doanh nghiệp logistics đầu tư vào chuỗi bảo quản lạnh sâu.
Trong thời gian tới, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, UBND các xã, phường tăng cường tư vấn, hướng dẫn thủ tục, hỗ trợ khảo sát địa điểm, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị để tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư, doanh nghiệp quan tâm đến lĩnh vực logistics, kho lạnh, chế biến nông sản; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối giao thương, mở rộng thị trường cho nông sản của tỉnh.
Xây dựng hạ tầng logistics hiện đại là giải pháp để Sơn La khẳng định vị thế trung tâm nông sản Tây Bắc. Việc nhìn nhận các vướng mắc về chi phí, hạ tầng và chủ động triển khai giải pháp tháo gỡ sẽ giúp nông sản Sơn La gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
Hoạt động logistics nông sản tại Sơn La hiện phải đối mặt với áp lực do cước phí vận chuyển cao hơn đáng kể bởi rào cản địa hình miền núi. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt chuỗi bảo quản lạnh tiêu chuẩn đã đẩy tỷ lệ hao hụt nông sản sau thu hoạch vào mùa cao điểm ở mức cao. Để giải quyết các vướng mắc này, tỉnh Sơn La đang chủ động quy hoạch và thu hút đầu tư các cụm kho lạnh cùng trung tâm sơ chế đóng gói tại khu vực Mai Sơn, Mộc Châu và Sông Mã. Tỉnh cũng tập trung phối hợp đẩy nhanh tiến độ thi công cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu (đoạn qua địa bàn tỉnh) nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển liên vùng.
