Dấu ấn hội nhập mang tầm vóc lịch sử
Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam được đánh dấu rõ nét từ năm 1995, khi Việt Nam nộp đơn gia nhập WTO và chính thức trở thành thành viên ASEAN. Từ đó đến nay, công tác hội nhập được triển khai xuyên suốt, góp phần thực hiện hiệu quả đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế. Đồng thời thu hút nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh kinh tế.
Cùng với quá trình hội nhập sâu rộng, Việt Nam đã hình thành mạng lưới đối tác kinh tế quốc tế rộng lớn thông qua các cơ chế hợp tác song phương, khu vực và đa phương. Cán cân thương mại chuyển từ thâm hụt sang thặng dư, thị trường xuất khẩu ngày càng mở rộng.
Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng. Ảnh minh họa
Trong tiến trình đó, ngành Công Thương được xem là lực lượng đi đầu. Ông Nguyễn Cảnh Cường - Nguyên Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Vương quốc Anh nhận định, trong gần bốn thập niên đổi mới và hội nhập, ngành Công Thương đã góp phần đưa Việt Nam từ nền kinh tế có quy mô xuất khẩu nhỏ trở thành nền kinh tế bậc trung, nằm trong nhóm dẫn đầu về tăng trưởng xuất khẩu và thặng dư thương mại.
Theo ông Cường, ngành Công Thương không chỉ đóng vai trò “mở cửa thị trường”, mà còn là cầu nối chiến lược giữa doanh nghiệp Việt Nam với các chuẩn mực thương mại quốc tế mới. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay, hội nhập không còn chỉ là giảm thuế quan mà là thích ứng với các tiêu chuẩn cao hơn về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và phát triển bền vững.
Nhìn nhận ở góc độ hẹp hơn (giai đoạn 2021 – 2025), trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Thu Trang - Chuyên gia về hội nhập, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) cho rằng, đây là giai đoạn nhiều biến động cũng là phép thử lớn với nền kinh tế. Theo bà, Bộ Công Thương đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc mở cửa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp vững vàng hơn trước “sóng gió”.
Bà Trang chỉ ra ba đóng góp lớn của ngành Công Thương. Thứ nhất, mở rộng thị trường thông qua đàm phán và triển khai hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Mỗi FTA giống như một “con đường cao tốc” cho xuất nhập khẩu, đầu tư và thương mại, tạo nền tảng để doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường.
Thứ hai, thúc đẩy xúc tiến thương mại, quảng bá, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu để tận dụng cơ hội từ các FTA. Bộ Công Thương không chỉ là cơ quan đàm phán mà còn giữ vai trò tổ chức thực thi, kết nối và hỗ trợ doanh nghiệp.
Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn trong bối cảnh nhiều biến động. Từ tác động của Covid-19 đến rào cản thương mại, xu hướng bảo hộ và các biện pháp thuế quan tại những thị trường xuất khẩu lớn, Bộ Công Thương đã tham gia từ góc độ chính sách, đàm phán và hướng dẫn doanh nghiệp ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.
“Bộ Công Thương luôn là đơn vị đi đầu và góp sức quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế của quốc gia”, bà Trang một lần nữa nhấn mạnh.
Vẫn là ngọn cờ đầu trong công tác hội nhập kinh tế
Có thể thấy, trong suốt hành trình sâu và rộng hội nhập quốc tế của đất nước, ngành Công Thương luôn để lại dấu ấn lớn. Điều này thể hiện tầm vóc của một ngành kinh tế đa ngành, đa lĩnh vực và là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế.
Là một chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu về công tác hội nhập, khẳng định với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Minh Khôi - Giám đốc Tư vấn chính sách tại Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu (TBI) cũng nhấn mạnh, những nỗ lực của Bộ Công Thương trong thời gian vừa qua khi đàm phán FTA là vô cùng đáng ghi nhận. Hiện nay gần 90% các đối tác thương mại của Việt Nam nằm trong các hiệp định thương mại tự do, điều này tạo ưu thế lớn cho Việt Nam trong cuộc chiến cạnh tranh với các đối tác, cũng đồng thời là điểm hút dòng vốn FDI chất lượng cao.
Thông qua nỗ lực đàm phán các FTA, Bộ Công Thương mở rộng cánh cửa thị trường cho hàng Việt Nam vươn ra toàn cầu. Ảnh minh họa
Quá khứ là thế, những năm gần đây, một loạt các FTA thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương Quốc Anh và bắc Ailen hay gần đây nhất là Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Israel, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE … được đàm phán thành công và đi vào thực thi đã khai mở những thị trường mới cho doanh nghiệp Việt.
Và việc khai mở thị trường mới, theo ông Nguyễn Minh Khôi cũng sẽ góp phần giúp Việt Nam đứng vững trước biến động thị trường, tránh được tác động trực diện từ chính sách bảo hộ của các nước nhập khẩu lớn.
“Trong thời gian tới, Chính phủ Việt Nam đàm phán để mở rộng thị trường Bắc Âu. Đây gần như là thị trường cuối cùng có thể để mở rộng trước khi chúng ta đi sâu hơn vào việc tối ưu hóa những FTA đã ký kết”, ông Nguyễn Minh Khôi cho hay.
Đồng tình với quan điểm trên, nhiều chuyên gia cho rằng, tư duy hội nhập hiện nay cần chuyển tiếp lên một bước cao hơn từ hội nhập để mở rộng thị trường sang hội nhập để nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia.
Theo đó, về công tác hội nhập kinh tế quốc tế trong thời gian tới, các chuyên gia cũng chỉ ra những điểm cần lưu ý. Trong đó, nâng cấp chiến lược phát triển thị trường theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tăng khả năng tham gia vào các phân khúc có hàm lượng công nghệ cao.
Tăng cường vai trò kiến tạo hệ sinh thái hội nhập cho doanh nghiệp, tập huấn cho doanh nghiệp về tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyển đổi xanh, logistics thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và năng lực phòng vệ thương mại.
Nâng cao hiệu lực và hiệu quả của chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Ngành Công Thương sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong, nhưng trọng tâm không chỉ dừng ở việc mở thêm thị trường, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đứng vững và đi lên ở những thị trường lớn bằng năng lực R&D, chất lượng sản phẩm, công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại và tổ chức thị trường chuyên nghiệp.
Ngành Công Thương với lịch sử 75 năm hình thành và phát triển cùng bản lĩnh vững vàng cùng đất nước vượt qua nhiều gian lao, thử thách, đã trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế.
