Chia sẻ tại Tọa đàm Chính sách thuế nhập khẩu mới của Mexico: Cơ hội gia tăng thị phần cho hàng Việt nhờ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) do Báo Công Thương tổ chức gần đây, bà Nguyễn Thị Huyền, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu quế hồi (Vinasamex) cho rằng, bên cạnh lợi thế thuế quan, CPTPP còn thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực nội tại, phát triển chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu.
CPTPP thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp chuỗi giá trị
- Thưa bà, từ thực tế xuất khẩu sang các nước thành viên CPTPP, những mặt hàng nào của doanh nghiệp đã tận dụng tốt ưu đãi từ hiệp định? Hiệu quả trước và sau khi tận dụng ưu đãi thuế quan được thể hiện như thế nào?
Bà Nguyễn Thị Huyền: Vinasamex hiện sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm gia vị như quế, hồi và một số loại gia vị khác của Việt Nam. Từ năm 2013, chúng tôi đã tập trung quy hoạch mô hình kinh doanh theo chuỗi giá trị, hướng tới truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường cao cấp.
Sau khi CPTPP có hiệu lực, doanh nghiệp có thêm lợi thế để mở rộng xuất khẩu và phát triển thị trường mục tiêu. Nhật Bản là một trong những thị trường đầu tiên chúng tôi nhận thấy rõ lợi ích từ hiệp định.

Bà Nguyễn Thị Huyền, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu quế hồi (Vinasamex).
Trước đây, khách hàng Nhật Bản mua khá nhiều sản phẩm từ Trung Quốc. Tuy nhiên, khi CPTPP có hiệu lực, thuế nhập khẩu đối với sản phẩm nông sản của chúng tôi được giảm xuống 0%. Đây là lợi thế cạnh tranh lớn, góp phần khiến khách hàng chuyển đổi đáng kể từ mua hàng Trung Quốc sang mua hàng Việt Nam.
Australia cũng là thị trường tiềm năng đối với sản phẩm gia vị. Hiện Vinasamex đang phát triển thêm các sản phẩm giá trị gia tăng như tinh dầu, tinh chất, hướng tới cung cấp nguyên liệu cho lĩnh vực thực phẩm chức năng và sản xuất dược phẩm tại thị trường này.
Từ thực tế hoạt động, chúng tôi nhận thấy CPTPP mang lại hai cơ hội lớn, gồm: Mở rộng thị phần tại các thị trường thành viên và thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp năng lực sản xuất, kinh doanh.
Muốn đưa sản phẩm vào các thị trường CPTPP, doanh nghiệp phải chuẩn chỉnh hơn trong tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng, nguồn gốc và quy tắc xuất xứ. Đây cũng là những vấn đề không ít doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự quan tâm đúng mức.
- Với đặc thù sản phẩm quế, hồi có nguồn nguyên liệu gắn với vùng trồng trong nước, Vinasamex tổ chức quản lý vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc như thế nào để đáp ứng yêu cầu thị trường, thưa bà?
Bà Nguyễn Thị Huyền: Hiện chúng tôi hợp tác trực tiếp với 4.007 hộ nông dân, quy hoạch 7.700 ha vùng nguyên liệu và đạt khoảng 17 chứng nhận quốc tế. Trong đó có những chứng nhận hữu cơ cao cấp phục vụ các thị trường như Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản, Thụy Sĩ và Hàn Quốc.
Để đáp ứng các chứng nhận này, truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc. Đây là hành trình chúng tôi kiên trì thực hiện hơn chục năm qua, bắt đầu từ việc làm việc với người nông dân - những người trực tiếp trồng và tạo ra sản phẩm.
Doanh nghiệp phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động người dân tham gia chuỗi; đồng thời, hằng năm tổ chức khoảng 2-3 đợt đào tạo cho các hộ nông dân. Từ đó, lựa chọn những người có kiến thức, trình độ tốt hơn làm trưởng nhóm nông dân sở thích và cán bộ kiểm soát nội bộ.
Trên cơ sở này, chúng tôi xây dựng hệ thống dữ liệu trang trại, quản lý thông tin từng hộ, diện tích đất, số lượng cây trồng và sản lượng thu hoạch hằng năm. Các hoạt động trên vùng trồng đều được ghi chép.
Khi người dân bán nguyên liệu cho công ty, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện tầng kiểm soát thứ hai, đối chiếu sản lượng thực tế với dữ liệu đã khai báo, kiểm tra chất lượng nguyên liệu và các chỉ tiêu như dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hàm lượng hóa chất, hoạt chất trong sản phẩm.
Tại nhà máy, từng công đoạn sản xuất cũng được ghi chép, kiểm soát. Khi sản phẩm bán cho khách hàng, mỗi lô hàng có một mã số riêng. Thông qua mã số này, chúng tôi có thể truy xuất ngược toàn bộ quá trình sản xuất, từ thời điểm sản xuất, số lượng hộ cung cấp nguyên liệu đến thửa đất nơi nông dân thu hoạch.
Trước đây, việc quản lý chủ yếu bằng giấy tờ nên mất nhiều thời gian và tiềm ẩn rủi ro. Khoảng 80-85% nông dân tham gia chuỗi của chúng tôi là người dân tộc thiểu số, trong đó có nhiều người không biết chữ. Vì vậy, việc ghi chép và lưu giữ hồ sơ gặp không ít khó khăn.
Do đó, Vinasamex bắt đầu ứng dụng phần mềm CheckVN, được tùy chỉnh theo hệ thống và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. Thay vì chỉ truy xuất đến nhà cung cấp thứ nhất như những hệ thống thông thường, chúng tôi đặt yêu cầu truy xuất sâu hơn, đến nhà cung cấp thứ tư.
Qua quá trình triển khai, chúng tôi nhận thấy truy xuất nguồn gốc không những là điều kiện đủ mà đã trở thành điều kiện cần. Không chỉ các thị trường cao cấp, ngay cả những thị trường trước đây được cho là không quá khó tính cũng đang nâng cao yêu cầu. Thực tế, chúng tôi đã nhận được những tín hiệu tích cực từ Mexico khi khách hàng tìm hiểu, đặt vấn đề đối với các mặt hàng gia vị và tinh dầu Việt Nam.
Cần năng lực cung ứng tốt và thương hiệu
- Từ kinh nghiệm thực tế, xin bà chia sẻ cách doanh nghiệp tìm hiểu thị trường, tiếp cận khách hàng và chuyển cơ hội xuất khẩu thành đơn hàng?
Bà Nguyễn Thị Huyền: Theo tôi, bước đầu tiên doanh nghiệp cần làm là xác định chính xác mã HS của sản phẩm. Đây là cơ sở để tìm kiếm thông tin thị trường, xây dựng kế hoạch marketing và tiếp cận khách hàng.

Tọa đàm Chính sách thuế nhập khẩu mới của Mexico: Cơ hội gia tăng thị phần cho hàng Việt nhờ Hiệp định Đối tác Toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) do Báo Công Thương tổ chức.
Tuy nhiên, tìm hiểu mã HS và thị trường mới chỉ là bước khởi đầu. Doanh nghiệp còn phải xác định rõ khách hàng mục tiêu, tìm hiểu khẩu vị, đặc điểm và nhu cầu của họ, từ đó đánh giá sản phẩm cũng như năng lực của mình có đáp ứng được hay không.
Một vấn đề đặc biệt quan trọng là đánh giá năng lực nội tại. Không ít doanh nghiệp tìm được thị trường, có khách hàng nhưng khi nhận đơn hàng lại không đủ khả năng cung cấp.
Trước hết là năng lực sản lượng. Khách hàng có thể đặt đơn hàng lớn nhưng doanh nghiệp không đủ nguồn cung do phụ thuộc vào vùng nguyên liệu, thời tiết và các điều kiện bên ngoài.
Tiếp đó là yêu cầu về chất lượng và chứng nhận. Có doanh nghiệp tìm được khách hàng nhưng khi đối tác yêu cầu lô hàng phải có chứng nhận cụ thể thì lại chưa đáp ứng được.
Vì vậy, song song với tìm hiểu thị trường, khách hàng và ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ về sản lượng, chất lượng và chứng nhận cần thiết.
Một yếu tố nữa là tạo sự khác biệt cho sản phẩm. Khi nhiều quốc gia đã cung cấp hàng hóa vào thị trường mục tiêu, nếu Việt Nam là người đi sau thì doanh nghiệp phải xác định được sản phẩm của mình có điểm gì khác biệt. Cùng với đó, truyền thông thương hiệu cũng rất quan trọng để khách hàng biết đến, tin tưởng và lựa chọn sản phẩm.
- Theo bà, đâu là khoảng cách lớn nhất giữa việc được hưởng ưu đãi thuế quan và thực sự có được đơn hàng tại thị trường CPTPP? Vinasamex đã phát huy lợi thế Thương hiệu quốc gia như thế nào để nâng cao sức cạnh tranh và tạo niềm tin với khách hàng quốc tế?
Bà Nguyễn Thị Huyền: Thuế rất quan trọng trong việc khách hàng tính toán chi phí nhập khẩu. Họ sẽ so sánh tổng chi phí khi nhập khẩu sản phẩm từ Việt Nam với các thị trường khác, từ đó quyết định lựa chọn nhà cung cấp.
Tuy nhiên, khi xu hướng thị trường thay đổi và biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng nhiều, khách hàng không chỉ quan tâm đến sản phẩm mà còn hướng tới những giá trị khác.
Gần đây, tại Việt Nam, chúng ta thường nhắc đến khái niệm ESG (môi trường, xã hội, quản trị). Khách hàng quan tâm sản phẩm có thân thiện với môi trường hay không, có đóng góp gì cho cộng đồng và xã hội hay không. Bên cạnh giá cả, họ còn xem xét ý nghĩa mà sản phẩm và mô hình kinh doanh của nhà cung cấp mang lại.
Do đó, ngoài sản phẩm tốt, chứng nhận chất lượng, hiểu biết về thị trường và ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp cần xây dựng uy tín, thương hiệu. Đồng thời, phải tận dụng các nguồn lực bên ngoài để phát triển thương hiệu trên thị trường quốc tế, tạo niềm tin với khách hàng.
Với Vinasamex, hành trình xây dựng thương hiệu bắt đầu từ năm 2018, khi chúng tôi tham gia các hội chợ quốc tế. Đến năm 2019, doanh nghiệp nhận được sự hỗ trợ của Bộ Công Thương trong việc thiết kế lại bộ nhận diện thương hiệu.
Khi biết đến chương trình xét chọn Thương hiệu quốc gia Việt Nam, chúng tôi xem đây là cơ hội để nhìn lại hành trình phát triển, những nỗ lực đã thực hiện và thử sức để có thể đại diện cho Việt Nam trong lĩnh vực của mình.
Chứng nhận này cũng tạo thêm niềm tin trong quá trình trao đổi với khách hàng khi chúng tôi có thể chia sẻ rằng doanh nghiệp đã được Nhà nước Việt Nam ghi nhận là doanh nghiệp đạt thương hiệu quốc gia.
Điều đó có ý nghĩa rất lớn. Chúng tôi không chỉ mang trên mình vai trò của một doanh nghiệp mà còn có sứ mệnh đại diện cho Việt Nam, góp phần khẳng định vị thế hàng hóa Việt Nam trên thế giới trong lĩnh vực gia vị.
Bà Nguyễn Thị Huyền, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu quế hồi: Khi nhiều đơn vị đã cung cấp hàng hóa vào thị trường mục tiêu, bao gồm cả thị trường CPTPP, là người đi sau thì doanh nghiệp phải xác định được sản phẩm của mình có điểm gì khác biệt. Cùng với đó, truyền thông thương hiệu cũng rất quan trọng để khách hàng biết đến, tin tưởng và lựa chọn sản phẩm.
Trân trọng cảm ơn bà!


