Năng lượng trước "sóng gió" ở Trung Đông
Những diễn biến quân sự tại Trung Đông đang từng bước tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu. Tâm điểm của sự chú ý là eo biển Hormuz, nơi hoạt động vận tải đã suy giảm rõ rệt. Trong khi đó, việc Qatar tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sau các đòn tấn công càng làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Sự cộng hưởng của các yếu tố này đang khiến giá dầu và khí đốt biến động mạnh, đồng thời đặt ra những thách thức đáng kể đối với kinh tế châu Âu, châu Á và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Chia sẻ với tờ Izvestia (Nga), ông Maxim Chirkov, Phó Giáo sư tại Đại học Quản lý Nhà nước Liên bang Nga cho hay, sự leo thang xung đột tại Trung Đông có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế toàn cầu, trước hết là thị trường dầu mỏ và khí đốt.
Khi eo biển Hormuz đối mặt rủi ro gián đoạn, thị trường năng lượng toàn cầu đứng trước nhiều ẩn số. Ảnh: RIA
“Những hệ quả từ cuộc xung đột này có thể rất nghiêm trọng. Trước hết, chắc chắn sẽ tác động đến hoạt động vận tải biển”, ông Chirkov nhấn mạnh.
Theo ông Chirkov, có tới 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu và hơn 30% LNG đi qua eo biển Hormuz. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể gây ảnh hưởng đáng kể tới thị trường năng lượng thế giới.
Vị Phó Giáo sư cho biết, tại thời điểm mở cửa phiên giao dịch, giá các loại dầu chủ chốt đã có lúc tăng hơn 13%. Ông Chirkov nhận định, nếu tình hình khu vực tiếp tục mất ổn định, giá năng lượng có thể leo thang, qua đó gia tăng sức ép đối với nền kinh tế châu Âu.
Ông Chirkov cũng lưu ý, khả năng gián đoạn nguồn cung từ các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư có thể tác động ngắn hạn tới giá các sản phẩm công nghệ cao, bao gồm thiết bị điện tử và ô tô.
Ngoài ra, các chuyên gia được hãng tin RBC (Nga) phỏng vấn nhận định thị trường năng lượng đang đối mặt với cuộc khủng hoảng chưa từng có tiền lệ trong lịch sử. Thị trường LNG toàn cầu đang chịu cú sốc kép trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, cũng như do Iran phong tỏa eo biển Hormuz và việc tập đoàn QatarEnergy của Qatar tạm dừng sản xuất LNG.
Theo ông Alexey Grivach, Phó Giám đốc Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga, giá khí đốt đã tăng mạnh ngay từ khi xuất hiện thông tin về khả năng gián đoạn nguồn cung từ Qatar. “Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt thực sự và làn sóng ảnh hưởng sẽ bắt đầu nếu các tàu không còn cập cảng đúng lịch trình, tức là trong vòng 1-3 tuần, tùy theo khoảng cách đến từng thị trường”, ông Grivach cho biết.
Một yếu tố then chốt khác là mức độ thiệt hại từ các đòn tấn công của Iran và liệu cơ sở hạ tầng khí đốt của Qatar, gồm các giàn khai thác, nhà máy hóa lỏng, kho chứa LNG, cầu cảng và đội tàu vận chuyển có bị hư hại hay không.
Ngày 2/3, tập đoàn QatarEnergy đã ngừng sản xuất LNG sau khi cơ sở của tập đoàn này bị Iran tấn công. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Qatar là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 20% nguồn cung toàn cầu.
Ông Grivach cho rằng, việc phong tỏa eo biển Hormuz cùng với sự sụt giảm nguồn cung từ Qatar tạo ra một cuộc khủng hoảng quy mô lớn mà thị trường chưa từng chứng kiến. Dù trước đây từng có những dự án LNG gặp khó khăn do xung đột chính trị, nhưng không thể so sánh với tình hình hiện nay.
Nguồn cung thu hẹp, thị trường biến động
Cũng đánh giá về việc phong tỏa eo biển Hormuz, ông Igor Yushkov, nhà phân tích hàng đầu tại Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga và chuyên gia tại Đại học Tài chính thuộc chính phủ Nga cho rằng, việc phong tỏa eo biển Hormuz chưa từng xảy ra trong lịch sử.
Ông Yushkov nhận định, tất cả các nước nhập khẩu khí đốt ở châu Âu và châu Á sẽ chịu tác động. Các khu vực sẽ bắt đầu cạnh tranh nguồn cung còn lại, điều này tất yếu đẩy giá tăng vọt.
“Dù 60-80% LNG của Qatar được xuất sang châu Á, giá khí tại châu Âu cũng sẽ tăng đồng bộ”, ông Yushkov nhấn mạnh.
Diễn biến tại eo biển Hormuz cùng sự suy giảm nguồn cung LNG làm gia tăng quan ngại về ổn định năng lượng. Ảnh: RIA
Theo chuyên gia tại Đại học Tài chính, chỉ một đòn tấn công vào nhà máy cũng có thể khiến hoạt động sản xuất LNG đình trệ trong nhiều tháng. Khi đó, châu Âu có thể tạm thời mất đi một nhà cung cấp lớn. Trong khi đó, mùa bơm khí vào các kho dự trữ ngầm của châu Âu sắp bắt đầu. “Vì vậy, giá khí đốt sẽ duy trì ở mức cao trong suốt năm 2026”, ông Yushkov dự báo.
Theo các báo cáo, mỗi ngày có khoảng 19 triệu thùng nhiên liệu lỏng được vận chuyển qua eo biển Hormuz, trong đó riêng dầu thô đạt khoảng 16 triệu thùng/ngày. Các nhà phân tích JPMorgan đánh giá, dù Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) có thể chuyển hướng một phần nguồn dầu qua hệ thống đường ống sang các tuyến hàng hải thay thế, song số lượng này còn hạn chế.
Số liệu của JPMorgan cho thấy, ngày 28/2, lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz chỉ đạt 4 triệu thùng, chủ yếu là dầu của Iran. Trong điều kiện bình thường, sản lượng vận chuyển hàng ngày thường cao gấp khoảng 4 lần.
Trao đổi với tờ Vedomosti (Nga), bà Ekaterina Novikova, Phó Giáo sư tại Đại học Kinh tế Plekhanov của Nga cho hay, trước khi Israel và Mỹ không kích Iran, mỗi ngày có khoảng 200-300 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, bảo đảm vận chuyển năng lượng từ các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư tới châu Á và châu Âu.
Trong khi đó, theo ông Sergey Demidenko, Phó Giáo sư tại Viện Khoa học xã hội thuộc Học viện Hành chính công và Kinh tế quốc dân trực thuộc Tổng thống Liên bang Nga, ngay cả trước khi eo biển bị đóng cửa, việc phí thuê tàu và phí bảo hiểm tăng cao đã, trên thực tế hạn chế hoạt động của các tàu chở dầu. Điều này làm gia tăng chi phí dầu mỏ và buộc các nhà cung cấp phải điều chỉnh tuyến vận chuyển nhằm tránh các khu vực rủi ro; các tập đoàn lớn đã bắt đầu thay đổi lộ trình vận tải.
Việc thay đổi tuyến đường khiến quãng đường vận chuyển dài hơn, thời gian giao hàng tăng, chi phí nhiên liệu, phí thuê tàu và bảo hiểm đều leo thang, đồng thời độ tin cậy của chuỗi cung ứng suy giảm. Bên cạnh đó, dòng chảy thương mại đang được tái phân bổ theo hướng ưu tiên các trung tâm trung chuyển thay thế và các tuyến đường bộ hoặc kết hợp (đa phương thức) ở những nơi có thể triển khai, bao gồm các hành lang qua Thổ Nhĩ Kỳ, khu vực Kavkaz và Trung Á.
Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và thông ra biển Arab, đây là điểm trung chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất toàn cầu.
