Chiều 10/4, tại Tọa đàm “Đảm bảo điện 2026: Đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà và thực hành tiết kiệm” do Báo Công Thương tổ chức, nhiều vấn đề nóng về cung - cầu điện trong bối cảnh thời tiết cực đoan và nhu cầu tăng cao đã được đặt ra. Trao đổi tại tọa đàm, ông Nguyễn Thế Văn, Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) đã chia sẻ về những áp lực vận hành hệ thống điện cũng như những giải pháp ứng phó trong thời gian tới.
Nguồn điện đối mặt với rủi ro, phụ tải tiếp tục tăng
- Thưa ông, năm 2026 được dự báo thời tiết diễn biến phức tạp, nắng nóng gay gắt, đến sớm và kéo dài. Vậy, ông đánh giá như thế nào về áp lực cân đối cung - cầu điện năm 2026 cũng như giai đoạn tiếp theo, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung năng lượng quốc tế gặp rủi ro, trong khi yêu cầu tăng trưởng 2 con số đã được quyết định?
Ông Nguyễn Thế Văn: Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, năm 2026 nắng nóng có khả năng đến sớm hơn, kéo dài đến tháng 7-8 với số đợt và cường độ gay gắt hơn so với năm 2025. Xác suất xảy ra các đợt El Nino cao hơn, kéo theo lưu lượng nước về các hồ thủy điện kém hơn, khiến tình hình thuỷ văn sẽ bất lợi hơn so với năm 2025.
Ông Nguyễn Thế Văn, Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO). Ảnh: Quốc Chuyển
Cùng với đó, tình hình xung đột tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, khiến tình hình cung ứng năng lượng sơ cấp như than nhập khẩu, khí LNG căng thẳng hơn, đặc biệt là giá nguyên liệu nhập khẩu này cao hơn và mức độ khan hiếm căng thẳng hơn. Do đó, đảm bảo các nguồn sơ cấp cho phát điện là tương đối khó khăn.
Trong bối cảnh đó, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số được đưa ra của các cấp lãnh đạo Nhà nước, áp lực đảm bảo cân đối cung - cầu điện là rất lớn, đặc biệt trong năm 2026 và các đợt cao điểm nắng nóng mùa khô.
Về dài hạn, tình hình được dự báo tiếp tục khó khăn do phụ tải tiếp tục tăng trưởng, cũng như tiến độ một số dự án nguồn điện lớn còn chậm so với kế hoạch. Về ngắn hạn, để đảm bảo cung ứng điện, chúng tôi đánh giá các giải pháp quan trọng nhất là đảm bảo nguồn năng lượng sơ cấp cho phát điện; đảm bảo độ khả dụng của các nhà máy điện; tiết kiệm huy động thuỷ điện; thực hiện triển khai các biện pháp về tiết kiệm điện, dịch chuyển phụ tải; phát triển các nguồn nhanh như điện mặt trời mái nhà, pin tích trữ, các nguồn linh hoạt; đẩy nhanh đầu tư hạ tầng lưới điện. Các giải pháp này có ý nghĩa then chốt trong đảm bảo cung ứng cung - cầu điện.
Về lâu dài hơn, tôi đánh giá các giải pháp để đảm bảo phát triển các nguồn điện lớn, điện nền theo quy hoạch như than, khí, điện hạt nhân và các nguồn năng lượng tái tạo. Cùng với đó là tiếp tục đồng bộ hạ tầng lưới điện truyền tải, đảm bảo nhu cầu điện.
Như vậy, chúng ta thấy trong việc phát triển hệ thống điện trong thời gian tới cần phát triển theo hướng dịch chuyển theo hai hướng. Thứ nhất, thay vì phát triển các nguồn điện quy mô lớn, chúng ta cần chuyển dịch sang các nguồn điện quy mô nhỏ, phân tán và tích hợp công nghệ tiên tiến. Thứ hai, thay vì tập trung phát triển nguồn điện, chúng ta sẽ chú ý hơn về nhu cầu phụ tải điện.
Tiết kiệm điện, điện mái nhà là giải pháp then chốt
- Với vai trò là đơn vị vận hành hệ thống điện, ông có thể chia sẻ những lợi ích thiết thực khi triển khai đồng bộ hai giải pháp là tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà?
Ông Nguyễn Thế Văn: Trên quan điểm của đơn vị vận hành hệ thống điện, chúng tôi nhận thấy hai giải pháp này có tính bổ trợ rất tốt cho nhau.
Trước hết, tiết kiệm điện giúp giảm nhu cầu tiêu thụ, đặc biệt trong các thời điểm cao điểm hoặc thời tiết nắng nóng cực đoan. Khi nhu cầu giảm, hệ thống sẽ hạn chế phải huy động các nguồn điện có chi phí cao, qua đó nâng cao tính tối ưu cho hệ thống. Đồng thời, việc giảm phụ tải giờ cao điểm cũng góp phần giảm áp lực lên lưới truyền tải, hạn chế quá tải và tổn thất cho hệ thống điện, từ đó tối ưu cho hệ thống.
Bên cạnh đó, giảm huy động nguồn điện trong giờ cao điểm cũng đồng nghĩa với việc giảm sử dụng các nguồn nhiên liệu như than, khí, qua đó góp phần giảm phát thải ra môi trường và tăng tính linh hoạt, ổn định cho hệ thống điện, đặc biệt trong giai đoạn nắng nóng cực đoan.
Tiết kiệm điện và phát triển điện mái nhà là giải pháp then chốt đảm bảo an ninh năng lượng. Ảnh: Hương Giang
Đối với điện mặt trời mái nhà, đây là nguồn điện có nhiều lợi ích rõ rệt. Trước hết, nguồn điện được sản xuất và tiêu thụ tại chỗ sẽ giúp giảm áp lực truyền tải đi xa. Về phía khách hàng, điện mặt trời mái nhà giúp tăng tính chủ động về năng lượng và giảm chi phí tiền điện, đặc biệt trong các khung giờ nắng ban ngày khi sản lượng phát cao.
Tổng thể, khi kết hợp hai giải pháp này, đồ thị phụ tải sẽ trở nên “phẳng” hơn, giảm áp lực cho cơ quan điều độ vận hành trên thực tế.
- Để đảm bảo cung cấp điện cho mùa nắng nóng và an toàn hệ thống điện quốc gia, đặc biệt là tại khu vực miền Bắc, NSMO đã có những giải pháp và hành động cụ thể nào? Và trong bối cảnh mới, NSMO có đề xuất thêm chính sách gì để khuyến khích doanh nghiệp tiết kiệm điện, đồng thời phát triển điện mặt trời mái nhà tự dùng nhưng đảm bảo an toàn huy động nguồn điện phân tán?
Ông Nguyễn Thế Văn: Như tôi đã đề cập, tình hình cung ứng điện cho miền Bắc nói riêng và hệ thống điện quốc gia nói chung trong năm nay dự báo sẽ còn nhiều khó khăn, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa hè.
Để đảm bảo cung ứng điện cho mùa hè năm 2026, NSMO đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Thứ nhất, chúng tôi tiếp tục rà soát, cập nhật các phương thức vận hành theo tháng, tuần và ngày, trên cơ sở bám sát diễn biến thủy văn, nhiên liệu và phụ tải, từ đó xây dựng các kịch bản ứng phó, đảm bảo cung ứng điện trong mọi tình huống.
Thứ hai, NSMO phối hợp chặt chẽ với các đơn vị phát điện để tối ưu kế hoạch sửa chữa, đảm bảo nguồn cung nhiên liệu và nâng cao độ khả dụng của các tổ máy, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm nắng nóng.
Thứ ba, chúng tôi phối hợp với các tổng công ty điện lực và Tập đoàn Điện lực Việt Nam trong công tác dự báo, đánh giá phụ tải; đồng thời triển khai mạnh các chương trình điều chỉnh phụ tải, tăng cường tuyên truyền, khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.
Thứ tư, NSMO điều hành, khai thác hợp lý các hồ thủy điện, đặc biệt là các hồ trên hệ thống sông Đà, nhằm đảm bảo duy trì công suất phát trong cao điểm mùa khô và sử dụng hiệu quả nguồn dự phòng của hệ thống.
Về lâu dài, để nâng cao hiệu quả vận hành, chúng tôi kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế khuyến khích tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải theo hướng có tín hiệu kinh tế rõ ràng, dễ tham gia và dễ thực hiện đối với doanh nghiệp. Đồng thời, cần sớm ban hành các quy định cụ thể, thậm chí là chỉ tiêu bắt buộc về tiết kiệm năng lượng đối với từng ngành, lĩnh vực và địa phương.
Đối với điện mặt trời mái nhà, NSMO kiến nghị cần có chính sách theo hướng thủ tục minh bạch, thuận tiện; đồng thời ban hành đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về đấu nối, điều khiển, bảo vệ, giám sát và thiết bị, nhằm đảm bảo an toàn hệ thống điện trong bối cảnh nguồn điện phân tán ngày càng phát triển.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Bài toán điện năm 2026 không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn mà đang chuyển dần sang điều hành nhu cầu. Khi thời tiết cực đoan và nguồn cung tiềm ẩn rủi ro, áp lực lớn nhất nằm ở các giờ cao điểm. Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện và điện mặt trời mái nhà không chỉ là giải pháp tình thế mà đang trở thành công cụ quan trọng để “giảm đỉnh”, tăng tính linh hoạt cho hệ thống, thay đổi cách tiếp cận trong đảm bảo an ninh năng lượng.
