Hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá

Bổ sung quy định, đơn giản hóa thủ tục quản lý thuốc lá

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, có 3 điều, để sửa đổi, bổ sung 12 điều của luật cũ, gồm: Điều 1 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; Điều 2 hiệu lực thi hành; và Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp, với những nội dung cơ bản như sau:
Thứ nhất: Sửa đổi, bổ sung một số quy định để cụ thể hóa các quy định về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo tinh thần của Nghị quyết số 173 ngày 30/11/2024 của Quốc hội khóa XV và một số nội dung để tăng cường phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Cụ thể, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các khái niệm để làm căn cứ cho việc xác định sản phẩm và xử lý khi có hành vi vi phạm (trong đó có khái niệm thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng...) để bao quát đầy đủ các sản phẩm thuốc lá đã được điều chỉnh bởi luật và bản chất của các loại thuốc lá; sửa đổi, bổ sung một số hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thành phẩm hoàn chỉnh của thuốc lá cũng như từng bộ phận, nguyên liệu của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; về hành vi trưng bày thuốc lá; hành vi bán thuốc lá trên môi trường điện tử.

Thứ hai: Sửa đổi, bổ sung một số quy định để cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bao gồm: Việc sửa đổi, bổ sung quy định về kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước để đảm bảo tính công khai, minh bạch trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh, đầu tư của doanh nghiệp.
Bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực cai nghiện thuốc lá để tăng cường sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động cai nghiện thuốc lá và thay thế bằng các biện pháp quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật.

Thứ ba: Sửa đổi, bổ sung để thực hiện chủ trương phân quyền, phân cấp. Phân quyền thủ tục phê duyệt hợp đồng chuyển nhượng sở hữu công nghiệp, hợp đồng chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp được sử dụng cho sản phẩm thuốc lá từ Thủ tướng Chính phủ giao cho Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Thứ tư: Sửa đổi, bổ sung để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với quy định của Luật Đầu tư và Luật Giáo dục.

Bảo đảm tính đồng bộ trong quy định về thuốc lá

Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho biết, Ủy ban tán thành mục đích, quan điểm, phạm vi sửa đổi luật; nội dung dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, thể chế hóa quan điểm “chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh” và mục tiêu “tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe như rượu, bia, thuốc lá” tại Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị; phù hợp với quy định của Hiến pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế. Hồ sơ dự án Luật cơ bản bảo đảm theo quy định.
Bên cạnh đó, Ủy ban cơ bản tán thành việc giải thích các từ ngữ thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bằng cách phân biệt sản phẩm theo cơ chế hoạt động đặc thù.

Tuy nhiên, đề nghị nghiên cứu, bổ sung việc giải thích “chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho các sản phẩm thuốc lá” trong khái niệm nguyên liệu thuốc lá, tránh tạo khoảng trống trong thực hiện quy định cấm khi Luật có hiệu lực thi hành đối với nguyên liệu không chứa nicotine dùng cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Về các hành vi bị nghiêm cấm, Ủy ban cơ bản tán thành các quy định hành vi bị nghiêm cấm tại dự thảo Luật. Quy định tại các khoản 1, 2 và 3 trong dự thảo Luật đã bảo đảm tính bao quát, rõ ràng, thể chế hóa chính sách cấm triệt để thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Về quy định về quản lý kinh doanh thuốc lá và kiểm soát đầu tư sản xuất thuốc lá, báo cáo thẩm tra cho thấy Ủy ban tán thành việc giữ quy định về “giấy phép kinh doanh thuốc lá” để tiếp tục quản lý chặt chẽ kinh doanh, kiểm soát quy mô, sản lượng sản xuất đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống; bảo đảm phù hợp với nguyên tắc “hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc lá phải phù hợp với mục tiêu từng bước giảm nguồn cung cấp thuốc lá” quy định tại khoản 3 Điều 4 Luật hiện hành.

Về quy định bán thuốc lá, Ủy ban đề nghị sửa đổi theo hướng cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có quyền từ chối bán thuốc lá nếu người mua không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá; đồng thời, khi quy định cụ thể phương thức chứng minh tuổi người mua tại nghị định quy định chi tiết cần lưu ý nguyên tắc chỉ xử lý thông tin ở mức cần thiết cho mục đích xác minh tuổi người mua, bảo đảm phù hợp với pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo Tờ trình của Chính phủ về mục đích ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn; bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.