Đại biểu đề xuất truy được dấu vết trách nhiệm trong dữ liệu đất đai

Quy định rõ tiêu chí, ngưỡng biến động giá đất

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 21/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và biểu quyết thông qua việc bổ sung Chương trình Kỳ họp.

Thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý đất đai, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân làm trung tâm; đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp để hoàn thiện dự thảo Luật.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa, Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ đề xuất nhiều nội dung về giá đất; công tác quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Cụ thể, về giá đất, theo đại biểu, dự thảo đang theo hướng bỏ quy định về giá đất cụ thể, đồng thời sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất để giải quyết các quan hệ tài chính về đất đai. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần nhìn thẳng vào thực tiễn, giá đất hiện nay không chỉ là con số hành chính, đó là giá trị kinh tế của một tài sản đặc biệt chịu tác động bởi vị trí, hạ tầng, quy hoạch, mục đích sử dụng...

Trong khi đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, dữ liệu thông tin thị trường đất đai ở một số nơi vẫn chưa đồng bộ.

“Chỉ cần bảng giá đất có độ lệch so với thị trường sẽ tác động đồng thời đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp và ngân sách nhà nước. Do đó, đề nghị tại Điều 76 của dự thảo luật và các quy định liên quan cần bổ sung cơ chế kiểm soát chặt chẽ, phải xây dựng được cơ sở dữ liệu giá đất từ giao dịch thực tế liên thông với cơ sở dữ liệu đất đai, với thuế, với công chứng và các nguồn dữ liệu có liên quan. Đồng thời, quy định rõ tiêu chí, ngưỡng biến động giá để bắt buộc rà soát, điều chỉnh bảng giá đất”, đại biểu Đào Chí Nghĩa phát biểu.

Liên quan đến quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đại biểu Đào Chí Nghĩa cho rằng, quy hoạch phải gắn với nguồn lực và khả năng thực hiện. Bên cạnh đó, phải có cơ chế rà soát định kỳ đối với các quy hoạch chậm triển khai. Nếu sau thời gian nhất định, đề nghị không quá 24 tháng mà không có khả năng thực hiện thì phải kịp thời điều chỉnh.

Cùng cho ý kiến về dự thảo sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đại biểu Tạ Văn Hạ, đoàn ĐBQH Quảng Nam đề xuất bỏ nguyên tắc xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường; từng bước xây dựng bảng giá đất công khai, công bằng, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người sử dụng và nhà đầu tư.

Về nội dung cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số dự án đặc thù, đại biểu kiến nghị, phải hoàn thành bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất, để người dân sau khi bị thu hồi đất có chỗ ở, đảm bảo cuộc sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Đề xuất xác định được trách nhiệm trong dữ liệu đất đai

Đại biểu Lê Văn Thế, đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình cũng đề xuất, xử lý việc thu hồi đất cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển.

Nêu quan điểm, đại biểu Lê Văn Thế cho rằng, khi Nhà nước đầu tư một tuyến đường hoặc một công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc lấy đủ diện tích cho công trình. Nếu chỉ thu hồi đúng phần đất nằm trong ranh giới dự án, sau khi công trình hoàn thành có thể để lại những phần đất nhỏ, méo, khó tiếp cận; đất sản xuất bị chia cắt hoặc không hiệu quả đối với việc canh tác đất nông nghiệp.

Vì vậy, đề nghị giải phóng mặt bằng không chỉ là lấy đủ đất cho công trình, mà phải đồng thời tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian hình thành sau dự án.

Liên quan đến dữ liệu đất đai, đại biểu Lê Văn Thế kiến nghị, dữ liệu đất đai không chỉ là tọa độ thửa đất hay bản số hóa Giấy chứng nhận. Cơ sở dữ liệu còn có thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giá đất, biến động quyền sử dụng đất và nhiều lớp dữ liệu quản lý khác. Chỉ một thay đổi về người sử dụng đất, ranh giới, mục đích sử dụng, giá đất, đặc biệt là thông tin quy hoạch, đều có thể trực tiếp tác động đến quyền và giá trị tài sản của tổ chức, người dân, doanh nghiệp.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là dữ liệu ban đầu có đúng hay không; vấn đề là trong suốt vòng đời của dữ liệu, mỗi lần thay đổi đều phải có căn cứ và phải truy được trách nhiệm. Một cơ sở dữ liệu đất đai hiện đại, phải trả lời được: ai tạo dữ liệu; ai cập nhật, chỉnh sửa; đã thay đổi nội dung gì; thay đổi vào thời điểm nào; căn cứ vào hồ sơ, quyết định nào; và phiên bản trước của dữ liệu là gì?

Do vậy, đại biểu Lê Văn Thế đề nghị bổ sung tại Điều 79 nguyên tắc: việc tạo lập, cập nhật, chỉnh sửa, phê duyệt và khai thác dữ liệu đất đai phải xác định được chủ thể thực hiện; mọi thao tác làm thay đổi dữ liệu phải được ghi nhận, lưu giữ lịch sử để phục vụ kiểm tra, giám sát, truy vết và xác định trách nhiệm. Đối với dữ liệu có nhiều lần thay đổi, phải quản lý được lịch sử và phiên bản dữ liệu tương ứng.

Đồng thời kiến nghị, dữ liệu đất đai phải được bảo vệ trước nguy cơ truy cập, can thiệp hoặc sửa đổi trái phép. Hệ thống phải có khả năng phát hiện, ngăn chặn, cảnh báo và truy vết các hành vi xâm nhập; bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, nhất là đối với dữ liệu liên quan đến quốc phòng, an ninh và các địa bàn trọng yếu.

"Các tiêu chuẩn kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định, nhưng hai nguyên tắc căn bản cần được xác lập ngay trong dự thảo Luật đó là: mọi thay đổi hợp pháp đối với dữ liệu phải để lại dấu vết trách nhiệm; mọi can thiệp trái phép phải có khả năng được phát hiện, ngăn chặn và truy vết", đại biểu Lê Văn Thế đề xuất.

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được rút gọn mạnh, từ 260 điều của Luật năm 2024 xuống còn 106 điều. Cách tiếp cận cũng chuyển từ quy định chi tiết nhiều trình tự, thủ tục sang tập trung vào nguyên tắc, khung pháp lý.

Dự thảo đã thể chế hóa nhiều định hướng quan trọng của Nghị quyết số 21-NQ/TW về sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan; đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương hai cấp; luật hóa một số cơ chế tháo gỡ vướng mắc trong thi hành Luật Đất đai đã được thực tiễn kiểm nghiệm tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 và khẳng định quyền của Nhà nước trong điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do người sử dụng đất tạo ra.